Một cái dĩa úp lên tô canh. Chén thức ăn để riêng ở góc bàn. Nồi cơm còn một phần, dù bữa tối của cả nhà đã qua từ lâu. Với người trở về muộn, những thứ ấy đôi khi là lời chào đầu tiên của căn nhà.
“Cơm trong bếp đó con.”
Câu nói ngắn đến mức ta dễ chỉ nghe như một lời chỉ chỗ. Mở nồi, lấy chén, ăn cho qua cơn đói rồi đi làm việc khác. Phải đến một lúc nào đó, mình mới để ý: trước khi có phần cơm này, đã có một người nhớ rằng mình chưa về.
Được nhớ đến từ trước khi bước qua cửa
Điều làm phần cơm ấy trở nên khác một bữa ăn mua vội có lẽ nằm ở sự dành sẵn. Chưa cần mình báo đói, đã có người tính thêm một chén gạo. Chưa biết mấy giờ mình về, đã có người để riêng món mình có thể ăn.
Không phải gia đình nào cũng nói thương nhau dễ dàng. Có những người nói chuyện tình cảm rất vụng, nhưng lại nhớ con không ăn được cay hoặc thường về trễ vào một ngày trong tuần. Qua những điều ấy, ta nhận được sự quan tâm theo một cách ít lời.
Dẫu vậy, một phần cơm không thể kể hết câu chuyện của một gia đình. Có nhà thương nhau mà ít khi ăn cùng giờ. Có người mẹ không nấu ăn, có người cha là người giữ bếp. Điều đáng quý là việc một người đã nghĩ đến nhu cầu của người khác, bằng cách họ có thể làm.
Phía sau phần cơm là thời gian của một người
Khi nhắc về bếp Má, ta thường nhớ món ngon và cảm giác được chăm sóc. Ít hơn một chút, ta nhớ công việc đã diễn ra trước đó: nghĩ hôm nay ăn gì, đi mua, nhặt rửa, đứng nấu, dọn bàn rồi cất phần còn lại.
Những việc lặp hằng ngày dễ trở nên vô hình. Vì hôm qua có cơm, hôm nay cũng có, nên mình ngỡ ngày mai mọi thứ vẫn tự nhiên như thế. Đến khi tự lo vài bữa cho cả nhà, ta mới thấy một bữa ăn cần nhiều sự chú ý hơn việc bật bếp.
Cảm ơn Má là điều đẹp. Nhưng nếu chỉ dừng ở lời khen “Má nấu ngon nhất”, đôi khi mình vẫn để nguyên phần việc nặng ấy cho Má. Người nấu ngon cũng có ngày muốn nghỉ. Người quen chăm cả nhà cũng có thể thích được hỏi hôm nay muốn ăn gì.
Để Má cũng có một chỗ ngồi thong thả
Một thay đổi nhỏ có thể bắt đầu ngay trong bữa cơm. Ai về trước thì chuẩn bị chén đũa. Ai ăn xong thì nhận phần dọn. Nếu lịch về thay đổi, báo sớm để người ở nhà không phải đoán. Những việc này không cần chờ một dịp báo hiếu mới làm.
Cũng có lúc mình muốn giúp nhưng làm theo ý mình quá nhanh. Thấy Má vào bếp liền kéo Má ra, thay hết cách sắp xếp rồi bảo từ nay để con lo. Ý tốt ấy có thể khiến Má thấy căn bếp quen không còn chỗ cho mình. Có lẽ nên hỏi trước: “Hôm nay Má muốn con phụ phần nào?”
Câu hỏi ấy vừa chia việc, vừa giữ lại quyền lựa chọn. Má có thể vẫn muốn nêm nồi canh, còn mình rửa rau. Có hôm Má muốn nấu hết, nhưng vui vì sau bữa không phải đứng rửa chén. Cũng có hôm câu trả lời đơn giản là: “Bữa nay ăn gì cũng được, Má hơi mệt.”
Nghe được câu ấy mà không khiến Má phải giải thích thêm cũng là một cách quan tâm.
Một nếp nhà có thể được tiếp tục
Với người đã không còn được ăn cơm Má nấu, một món quen có thể đem về rất nhiều cảm xúc. Mình không nhất thiết phải nấu giống hệt. Có khi điều giữ được là thói quen hỏi người khác đã ăn chưa, nhớ để phần cho người về sau, hoặc gọi cả nhà ngồi lại trước khi thức ăn nguội.
Nếu còn cơ hội hỏi Má, hãy ghi lại cả những điều ngoài công thức: vì sao Má hay nấu món này, ai trong nhà thích nó nhất, hồi trước có nguyên liệu gì khác. Một món ăn sẽ có thêm câu chuyện để người sau hiểu vì sao nó được giữ lại.
Phần cơm chờ mình trong bếp là một niềm ấm áp. Và từ niềm ấm áp ấy, mình có thể làm thêm một việc: sắp một chỗ ngồi, lấy một đôi đũa, rồi mời người vẫn lo cho cả nhà ăn cùng khi bữa cơm còn nóng.